پارچه یکی از پرکاربردترین مواد در زندگی روزمره و صنعت است. از لباس و ملحفه گرفته تا پرده، مبلمان، کیف، محصولات نظافتی و بسیاری از تجهیزات صنعتی، هر کدام به نوعی از پارچه یا منسوجات استفاده میکنند. به همین دلیل وقتی میپرسیم «چند نوع پارچه وجود دارد؟» نمیتوان یک عدد مشخص به عنوان پاسخ نهایی ارائه کرد.
دلیل این موضوع فقط تنوع الیاف نیست. یک پارچه میتواند از الیاف طبیعی، مصنوعی یا بازساخته تولید شود و در ادامه با روشهای مختلف بافته، بافتنی، پرداخت یا تکمیل شود. ترکیب این عوامل باعث شده است که هزاران نام و گونه مختلف در صنعت نساجی شکل بگیرد؛ در حالی که برخی از این نامها به جنس الیاف، برخی به نوع بافت و بعضی دیگر به ظاهر یا کاربرد پارچه اشاره دارند.
بنابراین برای شناخت انواع پارچه بهتر است به جای تلاش برای پیدا کردن یک عدد قطعی، ابتدا ببینیم پارچهها بر چه اساسی دستهبندی میشوند و سپس با شناختهشدهترین انواع پارچه آشنا شویم.
پارچه چگونه ساخته میشود؟
پارچه از الیاف نساجی ساخته میشود. الیاف میتوانند مستقیماً از منابع طبیعی به دست آیند یا به صورت صنعتی تولید شوند. این الیاف معمولاً ابتدا به نخ تبدیل میشوند و سپس با روشهایی مانند بافندگی یا حلقوی به ساختار پارچه تبدیل میشوند. البته در منسوجات نبافته، الزاماً مرحله تبدیل الیاف به نخ وجود ندارد و خود الیاف میتوانند مستقیماً به یکدیگر متصل شوند.
در پارچههای تاریپودی، دو مجموعه نخ به نام تار و پود با یکدیگر درگیر میشوند و ساختار پارچه را تشکیل میدهند. در بافت حلقوی، نخ به صورت حلقههای متصل به یکدیگر شکل میگیرد. منسوجات نبافته نیز با روشهای مکانیکی، حرارتی یا شیمیایی از الیاف تولید میشوند.
در نتیجه، جنس الیاف، نوع نخ، روش ساخت پارچه و عملیات تکمیلی همگی میتوانند روی ظاهر، استحکام، لطافت، میزان جذب رطوبت، کشسانی و کاربرد نهایی پارچه اثر بگذارند.
پارچهها بر اساس منشأ الیاف چند دسته هستند؟
یکی از کاربردیترین روشهای شناخت پارچه، بررسی الیاف تشکیلدهنده آن است. در یک تقسیمبندی کلی میتوان الیاف را به طبیعی و انسانساخت تقسیم کرد و در هر گروه زیرگروههای مختلفی را در نظر گرفت.
1. پارچههای تهیهشده از الیاف طبیعی
الیاف طبیعی مستقیماً از منابع طبیعی مانند گیاهان و حیوانات به دست میآیند. پنبه، کتان، کنف، جوت، پشم و ابریشم از شناختهشدهترین نمونهها هستند.
الیاف گیاهی
- پنبه: نرم، جاذب رطوبت و پرکاربرد در تولید پوشاک و منسوجات خانگی.
- کتان: خنک و نسبتاً مقاوم با جذب رطوبت مناسب، اما مستعد چروک.
- کنف: مقاوم و مناسب برای برخی منسوجات، طناب و محصولات کاربردی.
- جوت: الیافی نسبتاً زبر که در کیسه، بستهبندی و محصولات دکوراتیو استفاده میشود.
- رامی: الیاف گیاهی مقاوم که در برخی پارچهها به صورت خالص یا ترکیبی استفاده میشود.
الیاف حیوانی
- پشم: گرم و عایق حرارتی، مناسب لباسهای زمستانی و منسوجات گرم.
- ابریشم: لطیف، براق و سبک با کاربردهای مختلف در پوشاک و منسوجات ظریف.
- کشمیر: بسیار نرم و گرم و حاصل از موی نوعی بز.
- موهر: حاصل از موی بز آنگورا و شناختهشده به دلیل لطافت و درخشندگی.
- آلپاکا: الیافی گرم و نرم که در تولید برخی منسوجات لوکس و زمستانی استفاده میشود.
البته طبیعی بودن یک الیاف به این معنا نیست که تمام پارچههای ساختهشده از آن الزاماً برای همه افراد یا همه کاربردها مناسب هستند. نوع بافت، پرداخت، ترکیب الیاف و شرایط استفاده نیز باید در انتخاب پارچه در نظر گرفته شود.
2. پارچههای ساختهشده از الیاف مصنوعی
الیاف مصنوعی از طریق فرآیندهای شیمیایی و صنعتی تولید میشوند. پلیاستر، نایلون، اکریلیک و الاستین از شناختهشدهترین نمونهها هستند.
- پلیاستر: مقاوم، کمچروک و پرکاربرد در پوشاک و منسوجات خانگی.
- نایلون یا پلیآمید: مقاوم در برابر سایش و مناسب برای کاربردهایی که استحکام اهمیت دارد.
- اکریلیک: سبک و مورد استفاده در برخی پارچههای گرم و بافتنی.
- الاستین یا اسپندکس: بسیار کشسان و معمولاً به صورت ترکیبی با الیاف دیگر استفاده میشود.
- پلیپروپیلن: در برخی منسوجات فنی، ورزشی و کاربردهای صنعتی استفاده میشود.
مقاومت در برابر چروک، دوام و امکان طراحی ویژگیهای خاص از دلایل استفاده گسترده از الیاف مصنوعی است. با این حال، عملکرد هر پارچه به نوع الیاف و ساختار آن بستگی دارد و نمیتوان یک ویژگی را به تمام پارچههای مصنوعی تعمیم داد.
3. پارچههای ساختهشده از الیاف سلولزی بازساخته
گروهی از الیاف انسانساخت از مواد سلولزی مانند خمیر چوب یا دیگر منابع سلولزی به دست میآیند و طی فرآیند صنعتی به شکل الیاف نساجی درمیآیند. ویسکوز، مودال و لیوسل از نمونههای شناختهشده این گروه هستند.
- ویسکوز: نرم، جاذب رطوبت و مناسب برای طیف متنوعی از منسوجات.
- مودال: نوعی الیاف سلولزی بازساخته با کاربرد گسترده در پوشاک و منسوجات نرم.
- لیوسل: الیافی سلولزی بازساخته که در پوشاک و منسوجات مختلف استفاده میشود.
- استات: یکی دیگر از الیاف سلولزی ساختهشده به روش صنعتی.
بنابراین بهتر است این گروه را صرفاً «پارچههای بازیافتی» ننامیم. بازساخته بودن به روش تبدیل ماده سلولزی به الیاف مربوط است و با مفهوم «الیاف بازیافتی» یکسان نیست.
4. پارچههای ترکیبی
در بسیاری از پارچههای بازار، بیش از یک نوع الیاف استفاده شده است. هدف از این ترکیب معمولاً ایجاد تعادل میان ویژگیهای مختلف است.
برای مثال، ترکیب پنبه و پلیاستر میتواند بخشی از لطافت و جذب رطوبت پنبه را با برخی ویژگیهای کاربردی پلیاستر ترکیب کند. نسبت هر الیاف اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین هنگام خرید پارچه ترکیبی، فقط نام پارچه کافی نیست و بهتر است درصد ترکیبات نیز بررسی شود.
پارچهها بر اساس روش ساخت چند نوع هستند؟
منشأ الیاف تنها یکی از روشهای طبقهبندی است. از نظر ساختار، منسوجات را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد: تاریپودی، حلقوی و نبافته.
1. پارچه تاریپودی (Woven)
در پارچه تاریپودی، نخهای تار در امتداد طول و نخهای پود در امتداد عرض قرار میگیرند و به صورت منظم با یکدیگر درگیر میشوند. این ساختار میتواند بسته به نوع بافت، استحکام و ظاهر متفاوتی ایجاد کند.
بافتهای ساده، سرژه و ساتین از ساختارهای پایه در بافندگی تاریپودی هستند. بسیاری از پارچههای شناختهشده مانند متقال، کرباس، برخی انواع پارچههای ملحفهای و دنیم در این گروه قرار میگیرند.
2. پارچههای حلقوی (Knitted)
در پارچههای حلقوی، نخ به صورت حلقههای بههمپیوسته شکل میگیرد. همین ساختار باعث میشود بسیاری از پارچههای تریکویی کشسانی و انعطافپذیری بیشتری نسبت به بسیاری از پارچههای تاریپودی داشته باشند.
تیشرت، لباسهای راحتی، جوراب و بسیاری از لباسهای ورزشی با استفاده از پارچههای حلقوی تولید میشوند.
3. منسوجات نبافته (Non-woven)
در منسوجات نبافته، الیاف بدون اینکه مانند پارچه تاریپودی یا حلقوی به شکل نخهای درهمتنیده درآیند، به روشهای مختلف در کنار یکدیگر تثبیت میشوند.
نمد، برخی لایههای صنعتی، بعضی انواع دستمالهای نظافتی و بسیاری از محصولات یکبارمصرف پزشکی در گروه منسوجات نبافته قرار میگیرند.
پرکاربردترین انواع پارچه در بازار کداماند؟
حالا که تفاوت الیاف و ساختار پارچه مشخص شد، میتوان سراغ نامهایی رفت که بیشتر در بازار پارچه و در میان مصرفکنندگان شنیده میشوند. توجه داشته باشید که این نامها الزاماً همسطح نیستند؛ برای مثال «پنبه» نام یک الیاف است، اما «دنیم» یا «ساتن» بیشتر به نوع ساختار و ظاهر پارچه اشاره دارد.
پارچههای پنبهای و گیاهی
- پارچه پنبهای: مناسب برای طیف گستردهای از پوشاک و منسوجات خانگی.
- کتان: خنک، نسبتاً مقاوم و مناسب برای لباس و محصولات خانگی.
- چیت: معمولاً پارچهای پنبهای با نقش و طرح چاپی که در برخی محصولات خانگی کاربرد دارد.
- متقال: پارچهای با ساختار ساده و کاربردهایی مانند نظافت، خیاطی، رختخواب و برخی مصارف صنعتی.
- کرباس: پارچهای نسبتاً ضخیم و مقاوم که در کاربردهای مختلف سنتی و صنعتی استفاده شده است.
- ململ: پارچهای نازک و سبک که بسته به نوع تولید میتواند در پوشاک و مصارف تزئینی استفاده شود.
- چلوار: پارچهای پنبهای که در برخی کاربردهای خیاطی و سنتی شناخته شده است.
جهت مشاهده و خرید انواع پارچه متقال کلیک کنید.
پارچههای ابریشمی و لطیف
- ابریشم: لطیف، سبک و دارای درخشندگی طبیعی.
- ساتن: دارای سطحی صاف و براق که با ساختار بافت مرتبط است و میتواند از الیاف مختلف تولید شود.
- حریر: پارچهای سبک و نازک که انواع مختلفی دارد.
- کرپ: عنوانی برای گروهی از پارچهها با سطح و بافت ظاهری مشخص که میتوانند از الیاف متفاوت تولید شوند.
- ژرژت: نوعی پارچه با ظاهر کرپمانند که میتواند از الیاف طبیعی یا مصنوعی تولید شود.
- ارگانزا: سبک و شفاف و پرکاربرد در لباسهای مجلسی و تزئینی.
پارچههای پشمی و گرم
- پشم: عایق حرارتی مناسب برای بسیاری از لباسها و منسوجات گرم.
- ماهوت: پارچهای نسبتاً ضخیم و متراکم که در پوشاک زمستانی کاربرد دارد.
- کشمیر: نرم و گرم و تهیهشده از الیاف موی بز کشمیر.
- موهر: تهیهشده از موی بز آنگورا و شناختهشده به دلیل لطافت و درخشندگی.
پارچههای پرزدار و چرمی
- مخمل: دارای سطح پرزدار و ظاهر مشخص که در پوشاک، مبلمان و پرده کاربرد دارد.
- جیر: در کاربرد دقیق خود به نوعی چرم با سطح پرزدار گفته میشود؛ نمونههای مصنوعی نیز با ظاهر مشابه تولید میشوند.
- چرم: از پوست حیوانات تولید میشود و نمونههای مصنوعی نیز با ظاهر و کاربرد مشابه در بازار وجود دارند.
پارچههای پرکاربرد دیگر
- دنیم یا جین: پارچهای مقاوم و معمولاً تاریپودی که بیشتر در تولید شلوار و لباسهای جین شناخته میشود.
- گیپور: پارچه یا ساختار توری تزئینی با طرحهای برجسته.
- تور: ساختاری مشبک و سبک که در پوشاک و تزئینات استفاده میشود.
- نمد: منسوجی نبافته که از درهمرفتگی و اتصال الیاف تولید میشود.
آیا میتوان گفت چند نوع پارچه در دنیا وجود دارد؟
پاسخ دقیق، خیر است. اگر منظورمان نامهای رایج پارچه در بازار باشد، میتوان فهرستهای مختلفی از دهها یا صدها نام تهیه کرد. اما اگر ترکیب الیاف، درصد ترکیبات، نوع بافت، وزن، پرداخت، رنگرزی و روش تکمیل را نیز در نظر بگیریم، تعداد حالتهای ممکن بسیار بیشتر میشود.
به همین دلیل عبارتهایی مانند «50 نوع پارچه» یا «100 نوع پارچه» را نباید به عنوان یک عدد رسمی برای کل صنعت نساجی در نظر گرفت. چنین اعدادی معمولاً به تعداد پارچههای شناختهشده یا پرکاربرد در یک بازار یا یک فهرست خاص اشاره دارند، نه تعداد واقعی تمام پارچههای موجود.
چطور از روی نام پارچه، جنس آن را تشخیص دهیم؟
همیشه نمیتوان از روی نام پارچه، جنس الیاف آن را تشخیص داد. برای مثال «ساتن» به تنهایی مشخص نمیکند که پارچه از ابریشم، پلیاستر یا الیاف دیگری ساخته شده است. همین موضوع درباره بسیاری از نامهای تجاری یا بازاری نیز وجود دارد.
اگر جنس پارچه برایتان اهمیت دارد، بهتر است مشخصات فنی آن را بررسی کنید؛ از جمله:
- نوع الیاف و درصد هر کدام
- نوع ساختار پارچه
- عرض پارچه
- گرماژ یا وزن سطحی
- نوع تکمیل و پرداخت
- میزان کشسانی
- کاربردی که برای آن تولید شده است
برای انتخاب پارچه فقط نام آن را بررسی نکنید
شناخت نام پارچه نقطه شروع خوبی است، اما برای خرید عمده یا انتخاب پارچه برای یک محصول مشخص، نام به تنهایی کافی نیست. ممکن است دو پارچه با نام مشابه، به دلیل تفاوت در ترکیب الیاف، گرماژ، عرض، تراکم بافت یا نوع تکمیل، عملکرد متفاوتی داشته باشند.
برای مثال، هنگام خرید پارچه ملحفهای باید علاوه بر نام پارچه، جنس الیاف، عرض، تراکم، گرماژ، ثبات رنگ و میزان آبرفت را نیز در نظر گرفت. در خرید پارچه پردهای نیز عرض، ایستایی، ضخامت، نورگذری و ظاهر اهمیت بیشتری پیدا میکند.
خرید پارچه به صورت طاقه و عدل
در خرید عمده، موضوع فقط انتخاب نوع پارچه نیست؛ بلکه واحد فروش و مشخصات هر طاقه نیز اهمیت دارد. برخی پارچهها در بازار به صورت طاقهای عرضه میشوند و برای خرید در حجم بالاتر، ممکن است به شکل عدل بستهبندی شوند.
فروشگاه مهدوی نژاد در زمینه فروش عمده پارچه به صورت طاقه و عدل فعالیت میکند و حداقل خرید در بخش فروش طاقهای، یک طاقه کامل است. بنابراین برای خریدارانی که مصرف تولیدی، کارگاهی یا عمده دارند، بررسی مشخصات هر طاقه پیش از سفارش اهمیت ویژهای دارد.
جهت خرید طاقه ای پارچه ملحفه کلیک کنید.
آیا تعداد دقیق انواع پارچه مشخص است؟
خیر. تعداد مشخص و رسمی برای تمام انواع پارچه وجود ندارد؛ زیرا روشهای مختلف طبقهبندی و ترکیب الیاف، بافت و پرداخت میتواند گونههای بسیار متنوعی ایجاد کند.
پارچهها از نظر جنس الیاف به چند گروه تقسیم میشوند؟
در یک تقسیمبندی کلی میتوان آنها را به الیاف طبیعی و انسانساخت تقسیم کرد. الیاف انسانساخت نیز شامل گروههایی مانند الیاف مصنوعی و الیاف سلولزی بازساخته میشوند. پارچههای ترکیبی نیز از ترکیب دو یا چند نوع الیاف ساخته میشوند.
تفاوت پارچه طبیعی و مصنوعی چیست؟
الیاف طبیعی از منابعی مانند گیاهان و حیوانات به دست میآیند، در حالی که الیاف مصنوعی از طریق فرآیندهای صنعتی و شیمیایی تولید میشوند. ویژگیهای هر پارچه به نوع الیاف، ساختار و عملیات تکمیلی آن بستگی دارد.
آیا ساتن یک نوع الیاف است؟
خیر. ساتن بیشتر به نوعی ساختار بافت و ظاهر سطح پارچه اشاره دارد و میتواند با استفاده از الیاف مختلف تولید شود.
آیا جین همان پنبه است؟
نه. پنبه نام یک الیاف است، در حالی که جین یا دنیم نام یک نوع پارچه با ساختار مشخص است که معمولاً با استفاده از پنبه تولید میشود و میتواند در برخی موارد با الیاف دیگر نیز ترکیب شود.
برای خرید پارچه عمده چه مشخصاتی را باید بررسی کرد؟
نوع الیاف، درصد ترکیبات، عرض، گرماژ، متراژ طاقه، رنگ، تراکم بافت، میزان آبرفت و تناسب پارچه با کاربرد موردنظر از مهمترین موارد هستند. برای خرید عدلی، مشخصات بستهبندی و تعداد طاقههای داخل عدل نیز باید بررسی شود.
جمعبندی
پاسخ به سؤال «چند نوع پارچه وجود دارد؟» یک عدد مشخص نیست. پارچهها را میتوان بر اساس منشأ الیاف، روش ساخت، نوع بافت، ترکیب الیاف، ظاهر و کاربرد دستهبندی کرد و هر کدام از این دستهها نیز زیرگروههای متعددی دارند.
پنبه، کتان، پشم، ابریشم، پلیاستر، نایلون، ویسکوز، متقال، کرباس، مخمل، جین، ساتن و بسیاری از پارچههای دیگر، هر کدام ویژگی و کاربرد متفاوتی دارند. برای انتخاب درست، بهتر است به جای توجه صرف به نام پارچه، مشخصات فنی، نوع الیاف، ساختار، گرماژ و کاربرد نهایی آن را نیز بررسی کنیم.
